Çocuğunuz pazartesi günü öğrendiği kelimeleri akşam doğru söylüyor, perşembe günü ise yarısını hatırlayamıyor olabilir. Bu durum tek başına dikkat eksikliği veya düşük zekâ belirtisi değildir. Yeni öğrenilen bilgilerin zamanla unutulması olağandır. Çalışmanın ne zaman ve nasıl tekrarlandığı, sonraki hatırlamayı etkileyebilir.
Aralıklı tekrar nedir?
Aralıklı tekrar, aynı konuyu tek oturumda art arda çalışmak yerine farklı günlere dağıtarak yeniden ele almaktır. Örneğin 30 dakikalık tek bir tekrar yerine, uygun aralıklarla yapılan kısa oturumlar planlanabilir. Ancak bütün çocuklara ve bütün konulara uyan tek bir gün aralığı yoktur. Öğrenilen bilginin güçlüğü, çocuğun önceki bilgisi ve bilginin ne zaman kullanılacağı planı değiştirir.
Tekrar okumak ile hatırlamaya çalışmak aynı şey mi?
Çocuk defterindeki cevaba bakarak konuyu tanıdığını hissedebilir. Defteri kapatıp soruya yanıt vermesi ise bilgiyi belleğinden geri çağırmasını gerektirir. Buna hatırlama çalışması veya geri getirme alıştırması denir. The Learning Scientists eğitim kaynakları, aralıklı çalışmayı ve geri getirme alıştırmasını ayrı fakat birlikte kullanılabilecek öğrenme stratejileri olarak açıklar.
Bir çocuğa üç kez aynı sayfayı okutmak yerine, kısa bir okumanın ardından kitabı kapatıp iki soruyu kendi cümleleriyle yanıtlamasını isteyebilirsiniz. Yanlış cevapta önce küçük bir ipucu verin; ardından doğru bilgiyi gösterin. Amaç çocuğu zor durumda bırakmak değil, hangi bilginin henüz öğrenilmediğini görmektir.
Evde uygulanabilecek örnek tekrar planı
Aşağıdaki plan araştırmalardan çıkarılmış evrensel bir süre reçetesi değildir; ilkokul düzeyindeki bir konu için uyarlanabilecek örnektir. Çocuk pazartesi günü dört yeni sözcük öğrensin:
- Pazartesi: Sözcüklerin anlamını örnek cümlelerle öğrenin. Ardından defteri kapatıp anlamlarını sorun.
- Salı: Sözcükleri farklı sırayla sorun. Hatırlanmayanları örnek cümleyle yeniden açıklayın.
- Perşembe: Sözcüklerin anlamını söylemesini ve ikisini yeni cümlelerde kullanmasını isteyin.
- Sonraki pazartesi: Kısa bir hatırlama denemesi yapın. Unutulan sözcükleri yeniden öğretip daha yakın tarihte tekrar edin.
Çocuk dört sözcüğün hepsini kolayca hatırlıyorsa sonraki çalışmada yeni örnekler kullanabilirsiniz. Çoğunu unutuyorsa aralığı kısaltın ve bir oturumdaki sözcük sayısını azaltın. Zaman çizelgesini çocuğun verdiği yanıtlara göre değiştirmek, takvime körü körüne uymaktan daha yararlıdır.
Matematikte nasıl uygulanır?
Kesir karşılaştırmayı yeni öğrenen bir öğrenciye yalnızca aynı gün on benzer soru vermek yerine, ertesi gün iki kısa soru, birkaç gün sonra da daha önce öğrenilmiş toplama sorularıyla karışık iki kesir sorusu sunulabilir. Öğrencinin doğru yanıta nasıl ulaştığını açıklaması istenir. İşlem basamaklarını hatırlayamıyorsa öğretmen kısa bir örnek gösterip yeniden deneme yaptırabilir.
Soruların sırasını değiştirmek, çocuk yalnızca örneğin görünüşünü ezberlemişse bunu fark etmeye yardımcı olur. Fakat yeni başlayan öğrencilerde konuları çok erken karıştırmak zorlayıcı olabilir; önce yeterli açıklama ve rehberli uygulama gerekir.
Tekrarı sınava dönüştürmeden nasıl sürdürebiliriz?
Kısa hatırlama soruları notlandırılmak zorunda değildir. Çocuk yanlış yaptığında bunu başarısızlık olarak duyurmak yerine hangi noktaya yeniden bakılması gerektiğini belirleyin. Örneğin “Üçünü hatırladın, dördüncü sözcüğü bir cümlede tekrar deneyelim” demek, “Bunu dün öğrenmiştin” demekten daha işlevsel bir geri bildirimdir.
Yorgunluk, uyku, dil becerileri ve çalışma ortamı da öğrenme performansını etkileyebilir. Sürekli unutkanlık günlük yaşamı veya okul işlevselliğini belirgin biçimde etkiliyorsa, yalnızca tekrar programını artırmak yerine öğretmenle ve gerektiğinde uygun uzmanla görüşmek yerinde olur.
Aralıklı tekrar zekâyı artırır mı?
Aralıklı tekrar belirli bilgilerin daha sonra hatırlanmasını desteklemek için kullanılan bir öğrenme düzenidir. Bundan genel zekâ puanının yükseldiği sonucu çıkarılamaz. Zekâ testleri ile ders çalışırken kullanılan hatırlama alıştırmaları farklı amaçlara hizmet eder. Test puanlarının nasıl yorumlandığını öğrenmek isteyen aileler zekâ testinde güven aralığı yazısını inceleyebilir.
Sık sorulan sorular
Aralıklı tekrar kaç günde bir yapılmalı?
Herkes için geçerli tek bir tekrar takvimi yoktur. Kısa aralıklarla başlayıp çocuğun ne kadarını bağımsız hatırladığına göre aralıkları ayarlayabilirsiniz.
Yanlış cevap vermek öğrenmeye zarar verir mi?
Destekleyici bir ortamda yapılan hatırlama denemesinin ardından doğru geri bildirim verilmesi yararlı olabilir. Aynı yanlışın açıklama yapılmadan tekrar ettirilmesi uygun değildir.
Her derste kullanılabilir mi?
Kelime, kavram ve işlem bilgisinde kullanılabilir. Ancak deney yapma, metin yazma veya problem çözme gibi beceriler için açıklama, modelleme ve gerçek uygulama da gerekir.
Çocuk çalışmak istemiyorsa ne yapmalı?
Oturumu kısaltın, kolay bir soruyla başlayın ve hangi konunun zor geldiğini sorun. Sürekli baskı kurmak yerine uygulanabilir bir planı birlikte belirleyin.
Kaynaklar
- The Learning Scientists – Spaced Practice. Aralıklı çalışma hakkında eğitim materyalleri.
- The Learning Scientists – Retrieval Practice. Hatırlama alıştırması hakkında eğitim materyalleri.
